95 / 2 گفته نمىشود : انسان كامل‌ترين مظاهر است با اين كه وى جامع‌ترين كثرات را دارد . 96 / 2 زيرا گوييم : كاملترين بودنش به واسطهء جمعيت احديت او است ، و گرنه تفصيل در جهان اكبر ( جهان خارجى ) بيشتر است . و يا گوييم : حرفى نيست كه وحدت برتر و شريف‌تر است ، از اين روى فرشتگان برتر و شريف‌تراند - اگر چه كامل‌تر نيستند - و شرف در مولاى او ( فرشته ) كامل‌تر و تمام‌تر است . 97 / 2 سپس ( گوييم : ) اسماء ذات دو قسم‌اند : يكى آن‌كه حكم و اثرش در عالم تعيّن يافته و از پس پرده و حجاب اثر - همان‌گونه كه بيان داشتيم - شناخته مىشود ، و اين خاص ابرار از عارفان است و يا از راه كشف و يا شهود ، و آن وصف كاملان است . 98 / 2 و دوم آن‌كه برايش اثرى تعين نيافته باشد ؛ و اين همان چيزى است كه پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود : آن را در علم غيب خودت به خويش اختصاص دادى ، براى اين كه شئون الهى بيشتر از آن است كه برايش نهايتى باشد ، و آن‌چه كه بوى وجود مىدهد متناهى است ؛ و كدام متناهى است كه از غير متناهى تفكيك مىپذيرد ؟ پس باقى بيشتر است ، پس نسبت آن‌چه كه برايش اثرى تعيّن يافته باشد به آن‌چه كه تعيّن نيافته ؛ نسبت متناهى به غير متناهى است ، بنابر اين نهايتى براى مراتب كامل‌تر بودن - هم چنان كه گفته‌اند - نمىباشد ؛ و همچنين نهايتى براى معلومات و مقدورات - مادام كه مقدر و يا معلوم‌اند - نمىباشد ، بنابر اين شوق ساكت نمىشود و نقص از بين نمىرود . 99 / 2 و از اين بيان الهى دانسته مىشود كه : وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا ، يعنى : شما از علم جز اندكى داده نشده‌ايد ( 85 - اسراء ) و ما از اسماء ذات به امهات ( اصول ) تعبير نموده‌ايم ، چون از آن‌ها اسماء صفات منشعب مىشود ؛ و اسماء صفات خبر از نوعى تكثر محسوس و يا معقول مىدهند ؛ مانند وحدت - از آن جهت كه صفت واحد است - و ( اسماء صفات ) نسبت‌هاى ارتباط آنها ( امهات ) به ذات هستند . سپس ( گوييم : ) اسماء افعال خبر دهنده نوع فعل - با اختلاف صور - مانند خلق و بسط و قبض و لطف و قهر و غير اينها هستند و نسبت‌هاى ارتباط آنها ( يعنى امهات اسماء صفات ) مىباشند . 100 / 2 و مسائل آن ( يعنى علم تحقيق ) چيزى است كه به واسطهء اسماء ذات و آن‌چه كه